Istorijski počeci prvih naseobina na području teritorije opštine Bosanski Brod sežu daleko u prošlost. Naime još u praskozorje ljudske civilizacije, daleko prije nastanka velikih kultura u dolinama rijeka Tigra, Eufrata, Nila i Inda, na potezu između Vučjaka i Save pojavile su se još prije osamnaest hiljada godina prve naseobine ljudi. Svakako su najstariji nalazi oni nađeni na Kadru, između Brusnice i Svilaja, ali mnogo ne zaostaju ni tragovi nađeni u Klakaru, Grku, Podnovlju, Derventi, Bijelom Brdu i na monogo drugih mjesta dolinom rijeke Save i Ukrine. Arheolozi su tokom dvadesetog vijeka pronašli veći broj kamenih i koštanih ostataka «lovačke kulture» na području Brodske opštine.
Svakako da je civilizacijski kontinuitet postojao vijekovima na ovim prostorima, što možemo potkrijepiti brojnim materijalnim dokazima.
Od važnijih otkrića je jedno relativno veliko naselje koje je otkriveno prilikom proširenja rafinerije nafte 1957-63 u Sijekovcu. To naselje osnovano je još u bronzano doba oko 1600. godine stare ere, a posljednji ostaci života u njemu datiraju iz vremena rimskog cara Konstantina II oko 340. godine nove ere.
Dolaskom Rimljana na ovo područje zbog niske desne obale nisu postojale objektivne mogućnosti da se podigne veće gradsko jezgro, te tako viša, lijeva obala rijeke Save postepeno dobija na značaju. Za Rimljane, a i kasnije narode, desna, naša obala je služila više za tranzit. Ipak zanimljiv je nalaz rimskog utvrđenja u obliku četverougaonog tornja na Kamenu u Klakaru. To je tip burgusa što su Rimljani običavali podizati na granicama odakle bi im prijetili napadi manjih skupina neprijatelja, što opet potvrđuje prisustvo življa na ovim prostorima.
                Za srednji vijek imamo mnogo manje materijalnih dokaza što svakako možemo objasniti čestim ratovima između lokalnog stanovništva i Mađara, koji su ove krajeve, ali napose i cijelu Bosnu željeli prevesti u svoj državnopravni sistem, te su svakako zbog toga najviše stradavale pogranične oblasti uz rijeku Savu.
                Prvo pominjanje postojanja grada je iz jednog turskog dokumenta iz godine 1691. u kojem se spominje kao Turski Brod, a da je ovaj naziv bio opšte prihvaćen potvrđuju hronike franjevačkog samostana u Slavonskom Brodu, iz tog vremena, gdje se Brod spominje pod nazivom «Turcae Brodienses».
 Naselje nije tada imalo nikakav upravni staus (selo, kasaba ili šeher), ali je zametak buduće tvrđave čija je gradnja mogla upravo u to vrijeme otpočeti. Te godine je, naime, austrijska vojska zauzela Slavonski Brod, nakon blistavih pobjeda u «Velikom bečkom ratu» 1683-1699.
Prije 1691 nije ni bilo pravog razloga da bi se na desnoj obali Save podizalo neko organizirano naselje, tim prije što su se tu nalazile velike močvare. Nova tvrđava trebala je štititi Tursko carstvo od daljeg prodora Austrije prema jugu, budući da je Sava bila dosta čvrsta prirodna granica. Tvrđavu u Turskom Brodu gradili su francuski inženjeri koji su bili poslani od kralja Luja XIV. Ovo prvo gradsko jezgro nije dugo postojalo, jer u vrijeme pohoda princa Eugena Savojskog na Sarajevo u oktobru 1697. Brod nije pružio nikakav otpor. Tvrđavu su, dakle, uzalud podigli strani inženjeri za vojsku koju je tek trebalo naučiti na ratovanje po Vaubanovom sistemu. Vojska princa Eugena na povratku iz Sarajeva, prilikom povlačenja u Slavoniju, 06. novembra razorila je potpuno barutom brodsku tvrđavu.
                  Novim ratom između Turske i Austrije 1716-18. te Požarevačkim mirom, Bosanski Brod, kao i cjelokupna desna obala Save u dubini od deset kilometara pripala je Habzburgovcima. Svakako da je lokalno stanovništvo bilo prinuđeno da napusti Brod, te se vjerovatno potpuno promijenila struktura stanovnika za narednih dvadeset godina. Dvije decenije kasnije izbija novi austro-turski, koji ubrzo i završava. Nakon ovog neuspjelog rata Austrijanaca protiv Turske i njihovog velikog poraza kod Banja Luke 1738. već naredne godine cjelokupna desna obala Save vraćena je ponovo u sastav Turske, pa i Bosanski Brod, te će kao takav ostati sve do 1878, kada je Austro-Ugarska dobila na Berlinskom kongresu mandat u Bosni i Hercegovini. Formiranjem granica između dva carstva poslije Karlovačkog mira (1699), zatim Požarevačkog mira (1718) i Beogradskog mira (1739), svaki put bi teritorija opštine Bosanski Brod iz temelja mijenjala svoje stanovništvo. Zbog toga možemo godinu 1739. smatrati prijelomnom, jer tek od tada je došlo do stabilizacije prilika i mogućnosti da se formira ozbiljnije naselje koje u kontinuitetu postoji i danas. Nakon posljednjeg rata između Austrije i Turske, tzv. «Dubičkog rata» 1788-91. za narednih devedeset godina vladali su relativno dobri odnosi između dva pogranična mjesta. Iz hronika franjevačkog samostana u Slavonskom Brodu možemo vidjeti, da se mnogo trgovalo, a Brod postaje veza između Austrije sa Sarajevom i Travnikom, osim normalno u godinama kada su harale epidemije, najčešće kuga i kolera, te bi tada granica na duže vrijeme ostajala zatvorena. Jedan od relativno velikih uspona Brod je doživio između 1806 i 1814., jer je zbog Napoleonove kontinentalne blokade i izbijanja Prvog srpskog ustanka, postao glavno trgovinsko čvorište između Istoka i Zapada. Roba bi se tovarila u Solunu, pa u Bosanskom Brodu prevozila preko Save da bi se proslijedila dalje prema zapadnoj Evropi. Nakon propasti srpske ustaničke države i pada Napoleona, i procvat Broda naglo je zamro, a život se vratio svojoj realnoj svakodnevnici. Jedini svjetliji događaj iz ovog perioda  je izgradnja kolskog druma Sarajevo – Bosanski Brod 1864. godine.
Zbog velike krize Turskg carstva, opšta stagnacija bila je karakteristična pojava za XIX vijek u Bosni, te svakako ni Brod nije mogao postati ništa više od male pogranične kasabe.
                  Najvažniji događaj koji je rezultirao naglom usponu i modernizaciji mjesta svakako je okupacija od strane Austro-ugarske vojske, 29. jula 1878. godine. Već u septembru iste godine počela je velika građevinska djelatnost, budući da je sav promet pošao upravo preko Broda, koji je gotovo svakog dana mijenjao svoje lice od puste kasabe do vrlo značajnog prometnog centra. Nakon izgradnje mosta, željzničke pruge i velelepne željezničke stanice u maurskom stilu, Bosanski Brod zasluženo dobija status vrata Bosne. Još krajem devetnaestog vijeka, tačnije 1892. godine izgrađuje se najvažniji industrijski objekat, budimpeštansko poduzeće «Danica» d. d. za hemijske proizvode. Iz nje će kasnije izrasti Rafinerija nafte kao poznati bosanskohercegovački gigant.
Osim kraćeg zastoja tokom Prvog svjetskog rata, opština je zahvaljujući svom povoljnom položaju i privrednom potencijalu u stalnom usponu. Ovakav dinamičan razvoj prekida drugi svjetski rat, a stašna bombardovanja od strane saveznika 1944/45 skoro da su totalno razorila gradsku jezgru i privredne objekte. U decenijama nakon rata bilo je potrebno napregnuti velike snage da bi opština mogla ponovo napredovati.
                     Bosanski Brod je građanski rat u Bosni i Hercegovini dočekao kao jedna od razvijenijih opština bivše Jugoslavije, ali nemili događaji protekle decenije rezultiraju daljom stagnacijom koja u kontinuitetu traje od 1992. godine.

Prof. Aleksandar Rakičević